ايران باز شد ، هنرمندان با نشان دادن نمايشنامه‌هايى مانند آرشين مالالان ، عاشق غريب و مشهدى عباد مردم را به سبك نمايش جديد آشنا ساختند . هنرمندانى مانند رضا كمال شهرزاد ، رحيم‌زاده صفوى ، سعيد نفيسى ، ذبيح اللّه بهروز ، علينقى وزيرى ، افلاطون شاهرخ ، غلامعلى فكرى و ديگران پديد آمدند كه علاوه بر ترجمه از زبانهاى خارجى خود به تقليد اپرتهاى قفقازى ، آثارى از قبيل الهه ، اصلى و كرم ، ليلى و مجنون ، خسرو و شيرين ، يا با استفاده از اقتباس از تاريخ ايران ، نمايشنامه‌هايى مانند نادر شاه و فتح هندوستان و آخرين يادگار نادر شاه و سرگذشت برمكيان به وجود آوردند . در زمينهء هنر نمايش و نمايشنامه‌نويسى رضا كمال معروف به شهرزاد مقام و موقعيت ممتازى دارد ، شهرزاد از آغاز كودكى شيفتهء هنر شاعرى بود ، هزار و يك شب را آن‌قدر خواند تا اغلب حكايات آن را حفظ شد . روى همين علاقه بود كه بعدها وقتى نويسنده شد ، اسم شهرزاد داستانگوى الف ليل را روى خودش گذاشت . » « 1 » رضا تحصيل منظم را از مدرسهء سن‌لويى ، كه كشيشان لازاريست فرانسوى بنياد نهاده بودند ، آغاز كرد . زبان و ادبيات فرانسه را به خوبى فراگرفت و در رشته‌هاى ادبى ، منجمله شعر پيشرفت و ترقى به‌سزايى كرد و از ساير رشته‌هاى هنرى نيز معلوماتى به دست آورد : خوب مىخواند و بسيار خوب سه‌تار مىزد و با مهارت شطرنج بازى مىكرد . او از نخستين كسانى بود كه قطعات لطيفى از شعر يا نثر شاعرانهء از فرانسه به فارسى ترجمه كرد و اين قطعات ادبى زيبا كه در جرايد و مجلات منتشر مىشد و مخصوصا ترجمهء سالومه اثر « اسكاروايلد » روز به روز بر شهرت و محبوبيت او افزود . « 2 » رضا ، مدتى در روزنامهء شفق سرخ با دشتى و در مجلهء وفا با نظام وفا و حبيب ميكده همكارى كرد . روزنامهء شفق سرخ ، كه دشتى تأسيس كرده بود ، مركزى بود كه يك دسته از خوش قريحه‌ترين و نخبه‌ترين نويسندگان و سرايندگان آن روز در آنجا همديگر را مىديدند و آثار ذوق و قريحهء خود را در آن نشر مىدادند . يكى از باذوقترين آنان شهرزاد بود كه از سال اول روزنامه‌نويسى دشتى ، با او همكارى مىكرد . بارزترين خصوصيت او حساسيت شديد او بود در مقابل زيباييهاى صورى و معنوى . فهم او در ادبيات مخصوصا تئاتر قوى و تند بود و « قريحهء توانايى داشت كه اگر محيط دمساز و مساعد بود ، آثار گرانبهايى از خود باقى مىگذاشت . » « 2 »

--> ( 1 ) . دكتر ابو القاسم جنتى عطايى ، زندگانى و آثار رضا - كمال شهرزاد ، ص 14 . ( 2 ) . على دشتى ، مقدمه بر كتاب « زندگانى و آثار رضا كمال شهرزاد » تأليف دكتر ابو القاسم جنتى عطائى ، تهران ، 1333 ش .